Cząsteczka
10⁻⁹ m · dział I · XIII · XV
Informacja i maszyny, które ją obsługują
DNA, RNA, białka, enzymy
Fundament chemiczny8
Energia i metabolizm12
Nośnik informacji2
Kopiowanie i podział2
Odczyt informacji7
Błąd i zmienność2
Narzędzia3
Wymagania podstawy, zakres rozszerzony
- I.1.1przedstawia znaczenie biologiczne makroelementów, w tym pierwiastków biogennych
- I.1.2przedstawia znaczenie biologiczne wybranych mikroelementów (Fe, I, F)
- I.1.3wyjaśnia rolę wody w życiu organizmów, z uwzględnieniem jej właściwości fizycznych i chemicznych
- I.2.1przedstawia budowę węglowodanów (uwzględniając wiązania glikozydowe α, β); rozróżnia monosacharydy, disacharydy, polisacharydy i określa znaczenie biologiczne węglowodanów; planuje oraz przeprowadza doświadczenie wykazujące obecność skrobi w materiale biologicznym
- I.2.2przedstawia budowę białek (uwzględniając wiązania peptydowe); rozróżnia białka proste i złożone; opisuje strukturę I-, II-, III- i IV-rzędową białek; przedstawia wpływ czynników fizycznych i chemicznych na białko (koagulacja, denaturacja); określa biologiczne znaczenie białek; przeprowadza obserwacje wpływu wybranych czynników na białko
- I.2.3przedstawia budowę lipidów (uwzględniając wiązania estrowe); rozróżnia lipidy proste i złożone, przedstawia właściwości lipidów oraz określa ich znaczenie biologiczne
- I.2.4porównuje skład chemiczny i strukturę cząsteczek DNA i RNA, z uwzględnieniem rodzajów wiązań występujących w tych cząsteczkach; określa znaczenie biologiczne kwasów nukleinowych
- XIII.1porównuje strukturę genu organizmu prokariotycznego i eukariotycznego
- XIII.2opisuje proces transkrypcji, z uwzględnieniem roli polimerazy RNA
- XIII.3opisuje proces obróbki potranskrypcyjnej u organizmów eukariotycznych
- XIII.4przedstawia cechy kodu genetycznego
- XIII.5opisuje proces translacji i przedstawia znaczenie modyfikacji potranslacyjnej białek
- XIII.6porównuje przebieg ekspresji informacji genetycznej w komórce prokariotycznej i eukariotycznej
- XIII.7przedstawia istotę regulacji ekspresji genów u organizmów eukariotycznych
- XV.1rozróżnia biotechnologię tradycyjną i molekularną
- XV.2przedstawia współczesne zastosowania metod biotechnologii tradycyjnej w przemyśle farmaceutycznym, spożywczym, rolnictwie, biodegradacji i oczyszczaniu ścieków
- XV.3przedstawia narzędzia wykorzystywane w biotechnologii molekularnej (enzymy: polimerazy, ligazy i enzymy restrykcyjne) i określa ich zastosowania
- XV.4przedstawia istotę technik stosowanych w inżynierii genetycznej (hybrydyzacja DNA, analiza restrykcyjna i elektroforeza DNA, metoda PCR, sekwencjonowanie DNA metodą Sangera)
- XV.5przedstawia zastosowania wybranych technik inżynierii genetycznej w medycynie sądowej, kryminalistyce, diagnostyce chorób
- XV.6wyjaśnia, czym jest organizm transgeniczny i GMO; przedstawia sposoby otrzymywania organizmów transgenicznych
- XV.7przedstawia potencjalne korzyści i zagrożenia wynikające z zastosowania organizmów modyfikowanych genetycznie w rolnictwie, przemyśle, medycynie i badaniach naukowych; podaje przykłady produktów otrzymanych z wykorzystaniem modyfikowanych genetycznie organizmów
- XV.8opisuje klonowanie organizmów metodą transferu jąder komórkowych i metodą rozdziału komórek zarodka na wczesnych etapach jego rozwoju oraz przedstawia zastosowania tych metod
- XV.9przedstawia sposoby otrzymywania i pozyskiwania komórek macierzystych oraz ich zastosowania w medycynie
- XV.10przedstawia sytuacje, w których zasadne jest korzystanie z poradnictwa genetycznego
- XV.11przedstawia ogólną zasadę działania terapii genowej
- XV.12przedstawia szanse i zagrożenia wynikające z zastosowań biotechnologii molekularnej
- XV.13dyskutuje o problemach społecznych i etycznych związanych z rozwojem inżynierii genetycznej oraz formułuje własne opinie w tym zakresie