Komórka

Komórka14

Elementy budowy komórki eukariotycznejrozpoznawanie na przekroju

Budowa błony biologicznejmodel płynnej mozaiki

Transport przez błonę komórkowącztery drogi do środka i na zewnątrz

Osmoza i rola błony komórkowejta sama woda, dwa różne skutki

Jądro komórkowegdzie powstaje instrukcja, a gdzie jest czytana

Budowa i funkcja rybosomówmiejsce biosyntezy białek

System błon wewnętrznychjedna przestrzeń, wiele przedziałów

Budowa mitochondrium i plastydówdwie błony, ale powiększane inaczej

Endosymbioza mitochondriów i plastydówdowody, nie opowieść

Ściana komórkowasztywna obudowa i jej koszt

Wakuola komórki roślinnejzbiornik, śmietnik i siłownik naraz

Cytoszkielet i jego funkcjerusztowanie, które się porusza

Komórka prokariotyczna i eukariotycznaprzedział albo jego brak

Komórka roślinna, grzybowa i zwierzęcatrzy warianty jednego planu

Energia i metabolizm7

Metabolizmszlaki, cykle i dwa kierunki przemianWkrótce

Szlak i cykl metabolicznyglikoliza i cykl Krebsa jako przykładyWkrótce

Chloroplast a przebieg fotosyntezykażdy przedział ma swój etapWkrótce

Fazy fotosyntezyprzepływ elektronów i cykl CalvinaWkrótce

Oddychanie komórkoweglukoza → ATP w czterech etapachWkrótce

Fermentacja mleczanowa i alkoholowatrzy drogi pirogronianuWkrótce

Energia i metabolizmGlikogenolizarozkład zapasu cukru na bieżące potrzebyWkrótce

Nośnik informacji1

Organizacja materiału genetycznegood nici do chromosomuWkrótce

Kopiowanie i podział6

Cykl komórkowyG1 → S → G2 → MWkrótce

Mitoza2n → 2n + 2nWkrótce

Mejoza2n → 4 × nWkrótce

Crossing-over i niezależna segregacjaskąd w gametach nowe układy alleliWkrótce

Etapy mitozy i mejozy na preparaciejak rozpoznać fazę po układzie chromosomówWkrótce

Apoptozaprogramowana śmierć komórkiWkrótce

Błąd i zmienność1

Różnorodność i pokrewieństwo8

Budowa komórki bakteriinukleoid, plazmidy, wić i ściana Gram-dodatnia oraz Gram-ujemnaWkrótce

Archeowce i kształty bakteriiziarniaki, pałeczki, krętki, lipidy eterowe, warstwa S i metanogenyWkrótce

Czynności życiowe bakteriiodżywianie, oddychanie tlenowe i beztlenowe oraz podział komórki bakteriiWkrótce

Procesy płciowe bakteriitransformacja, transdukcja i koniugacja, czyli wymiana genów między bakteriamiWkrótce

Bakterie chorobotwórczegruźlica, tężec, borelioza, salmonelloza, kiła i rzeżączka: skąd bakteria przychodzi i co robi w organizmieWkrótce

Czynności życiowe grzybówtrawienie zewnętrzne, pasożytnictwo, mikoryza, oddychanie, fermentacja i cykl rozwojowyWkrótce

Różnorodność i pokrewieństwoDoświadczenie: fermentacja drożdżydrożdże, glukoza, woda wapienna i próba kontrolnaWkrótce

Grzybicegrzybica skóry, drożdżyca narządów płciowych i grzybica płuc: skąd przychodzi grzyb i jak przerwać mu drogęWkrótce

Narząd i homeostaza3

Powstawanie i przewodzenie impulsu nerwowegopotencjał czynnościowy i przewodzenie skokoweWkrótce

Synapsa chemicznaod sygnału elektrycznego do chemicznego i z powrotemWkrótce

Molekularny mechanizm skurczu mięśniamodel ślizgowy i cykl mostków poprzecznychWkrótce

Wymagania podstawy, zakres rozszerzony

• II.1rozpoznaje elementy budowy komórki eukariotycznej na preparacie mikroskopowym, na mikrofotografii, rysunku lub na schemacie
• II.2wykazuje związek budowy błony komórkowej z pełnionymi przez nią funkcjami
• II.3rozróżnia rodzaje transportu do i z komórki (dyfuzja prosta i wspomagana, transport aktywny, endocytoza i egzocytoza)
• II.4wyjaśnia rolę błony komórkowej i tonoplastu w procesach osmotycznych; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zjawisko osmozy wywołane różnicą stężeń wewnątrz i na zewnątrz komórki; planuje i przeprowadza obserwację zjawiska plazmolizy
• II.5przedstawia budowę jądra komórkowego i jego rolę w funkcjonowaniu komórki
• II.6opisuje budowę rybosomów, ich powstawanie i pełnioną funkcję oraz określa ich lokalizację w komórce
• II.7przedstawia błony wewnątrzkomórkowe jako zintegrowany system strukturalno-funkcjonalny oraz określa jego rolę w kompartmentacji komórki
• II.8opisuje budowę mitochondriów i plastydów ze szczególnym uwzględnieniem chloroplastów; dokonuje obserwacji mikroskopowych plastydów w materiale biologicznym
• II.9przedstawia argumenty przemawiające za endosymbiotycznym pochodzeniem mitochondriów i chloroplastów
• II.10wykazuje związek budowy ściany komórkowej z pełnioną funkcją oraz wskazuje grupy organizmów, u których ona występuje
• II.11przedstawia znaczenie wakuoli w funkcjonowaniu komórki roślinnej
• II.12przedstawia znaczenie cytoszkieletu w ruchu komórek, transporcie wewnątrzkomórkowym, podziałach komórkowych oraz stabilizacji struktury komórki; dokonuje obserwacji mikroskopowych ruchów cytoplazmy w komórkach roślinnych
• II.13wykazuje różnice w budowie komórki prokariotycznej i eukariotycznej
• II.14wykazuje różnice w budowie komórki roślinnej, grzybowej i zwierzęcej
• IV.1przedstawia organizację materiału genetycznego w komórce
• IV.2wyjaśnia mechanizm replikacji DNA, z uwzględnieniem roli enzymów (helikaza, prymaza, polimeraza DNA, ligaza)
• IV.3opisuje cykl komórkowy, z uwzględnieniem zmian ilości DNA w poszczególnych jego etapach; uzasadnia konieczność replikacji DNA przed podziałem komórki
• IV.4opisuje przebieg kariokinezy podczas mitozy i mejozy
• IV.5rozpoznaje (na preparacie mikroskopowym, na schemacie, rysunku, mikrofotografii) poszczególne etapy mitozy i mejozy
• IV.6przedstawia znaczenie mitozy i mejozy w zachowaniu ciągłości życia na Ziemi
• IV.7wyjaśnia znaczenie procesu crossing-over i niezależnej segregacji chromosomów jako źródeł zmienności rekombinacyjnej i różnorodności biologicznej
• IV.8przedstawia apoptozę jako proces warunkujący prawidłowy rozwój i funkcjonowanie organizmów wielokomórkowych