Populacja i gatunek
10² m · dział XIV · XVI
Pula genowa i to, co się z nią dzieje w pokoleniach
dziedziczenie, ewolucja, dobór naturalny
Różnorodność i pokrewieństwo2
Wymagania podstawy, zakres rozszerzony
- XIV.1.1zapisuje i analizuje krzyżówki (w tym krzyżówki testowe) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia określonych genotypów i fenotypów oraz stosunek fenotypowy w pokoleniach potomnych, w tym cech warunkowanych przez allele wielokrotne
- XIV.1.2przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów)
- XIV.1.3przedstawia główne założenia chromosomowej teorii dziedziczności Morgana
- XIV.1.4analizuje dziedziczenie cech sprzężonych; oblicza odległość między genami; na podstawie odległości między genami określa kolejność ich ułożenia na chromosomie
- XIV.1.5wyjaśnia istotę dziedziczenia pozajądrowego
- XIV.1.6przedstawia determinację oraz dziedziczenie płci
- XIV.1.7przedstawia dziedziczenie cech sprzężonych z płcią
- XIV.1.8analizuje rodowody i na ich podstawie ustala sposób dziedziczenia danej cechy
- XIV.2.1opisuje zmienność jako różnorodność fenotypową osobników w populacji
- XIV.2.2przedstawia typy zmienności genetycznej (rekombinacyjna i mutacyjna)
- XIV.2.3rozróżnia ciągłą i nieciągłą zmienność cechy; wyjaśnia genetyczne podłoże tych zmienności
- XIV.2.4przedstawia źródła zmienności rekombinacyjnej
- XIV.2.5przedstawia rodzaje mutacji genowych oraz określa ich skutki
- XIV.2.6przedstawia rodzaje aberracji chromosomowych (strukturalnych i liczbowych) oraz określa ich skutki
- XIV.2.7określa na podstawie analizy rodowodu lub kariotypu podłoże genetyczne chorób człowieka (mukowiscydoza, fenyloketonuria, pląsawica Huntingtona, hemofilia, daltonizm, zespół Klinefeltera, zespół Turnera, zespół Downa)
- XIV.2.8wykazuje związek między narażeniem organizmu na działanie czynników mutagennych (fizycznych, chemicznych, biologicznych) a zwiększonym ryzykiem wystąpienia chorób
- XIV.2.9przedstawia transformację nowotworową komórek jako następstwo mutacji w obrębie genów kodujących białka regulujące cykl komórkowy oraz odpowiedzialnych za naprawę DNA
- XVI.1przedstawia podstawowe źródła wiedzy o mechanizmach i przebiegu ewolucji
- XVI.2określa pokrewieństwo ewolucyjne gatunków na podstawie analizy drzewa filogenetycznego
- XVI.3przedstawia rodzaje zmienności i wykazuje znaczenie zmienności genetycznej w procesie ewolucji
- XVI.4wyjaśnia mechanizm działania doboru naturalnego i przedstawia jego rodzaje (stabilizujący, kierunkowy i różnicujący)
- XVI.5wykazuje, że dzięki doborowi naturalnemu organizmy zyskują nowe cechy adaptacyjne
- XVI.6określa warunki, w jakich zachodzi dryf genetyczny
- XVI.7przedstawia przyczyny zmian częstości alleli w populacji
- XVI.8przedstawia założenia prawa Hardy'ego – Weinberga
- XVI.9stosuje równanie Hardy'ego – Weinberga do obliczenia częstości alleli, genotypów i fenotypów w populacji
- XVI.10przedstawia gatunek jako izolowaną pulę genową
- XVI.11przedstawia mechanizm powstawania gatunków wskutek specjacji allopatrycznej i sympatrycznej
- XVI.12opisuje warunki, w jakich zachodzi radiacja adaptacyjna oraz ewolucja zbieżna
- XVI.13rozpoznaje, na podstawie opisu, schematu, rysunku, konwergencję i dywergencję
- XVI.14porządkuje chronologicznie formy kopalne człowiekowatych, wskazując na ich cechy charakterystyczne
- XVI.15określa pokrewieństwo człowieka z innymi zwierzętami na podstawie analizy drzewa rodowego
- XVI.16przedstawia podobieństwa między człowiekiem a innymi naczelnymi; przedstawia cechy odróżniające człowieka od małp człekokształtnych