Elementy budowy komórki eukariotycznej

Zadanie z tego wymagania wygląda zawsze tak samo: dostajesz schemat, mikrofotografię albo obraz z mikroskopu i masz nazwać wskazany element. Liczy się więc nie opis budowy, tylko jedna cecha rozpoznawcza dla każdej struktury. Skup się na cechach charakteryzujących dane organellum. Ich budowa jest ściśle skorelowana z pełnioną funkcją, co dokładnie poznasz w kolejnych tematach.

Jądro jest największe i barwi się najmocniej, bo zawiera DNA: w mikroskopii fluorescencyjnej uwidacznia je barwnik DAPI, który wiąże się z DNA i pod światłem UV świeci na niebiesko, dzięki czemu jądro wyraźnie odcina się od reszty komórki. Wewnątrz widać ciemniejsze jąderko, które nie ma własnej błony. Jądro jest charakterystycznym elementem budowy komórki eukariotycznej, choć pewniejszym argumentem za tym typem komórki jest obecność organelli otoczonych błoną, bo jądro może wypaść poza płaszczyznę przekroju. Otacza je podwójna błona jądrowa, przerwana porami jądrowymi, przez które odbywa się wymiana cząsteczek między jądrem a cytoplazmą.

Mitochondrium poznajesz po grzebieniach, czyli wpukleniach błony wewnętrznej. Żadna inna struktura ich nie ma, więc to najpewniejszy znak rozpoznawczy na całym schemacie. Chloroplast, gdyby był, miałby zamiast nich stosy tylakoidów.

Siateczkę szorstką odróżniasz od aparatu Golgiego dwoma szczegółami. Siateczka odchodzi od otoczki jądrowej i jest pokryta rybosomami, przez co jej brzegi wyglądają na ziarniste. Aparat Golgiego to osobny stos kilku wygiętych cystern, bez rybosomów i bez połączenia z jądrem. Ta para jest najczęściej mylona. Funkcjonalnie to kolejne etapy tej samej drogi: białko powstające na rybosomach siateczki trafia do jej wnętrza, stamtąd w pęcherzyku transportowym wędruje do aparatu Golgiego, gdzie zostaje zmodyfikowane, posortowane i zapakowane do dalszego transportu. Pęcherzyk widoczny między obiema strukturami na schemacie zdradza właśnie ten kierunek.

Rybosomy są najdrobniejsze i nie mają błony, więc w mikroskopie świetlnym są w ogóle niewidoczne. Pojawiają się dopiero na mikrofotografii elektronowej jako drobne ziarna, wolne w cytoplazmie albo osadzone na cysternach. Od lizosomu i innych drobnych pęcherzyków odróżnia je właśnie brak błony oraz rozmiar: rybosom jest wielokrotnie mniejszy od lizosomu. Rybosomy też rzadko występują pojedynczo, a lizosom to zawsze osobny, odosobniony pęcherzyk.

Uwaga na to, czego na schemacie nie ma. Brak chloroplastów nie dowodzi, że komórka jest zwierzęca, bo komórka korzenia też ich nie ma. O typie rozstrzyga obecność ściany komórkowej i dużej wakuoli centralnej, a nie same chloroplasty.

Druga pułapka dotyczy przekroju. Schemat pokazuje jedną płaszczyznę, więc element leżący poza nią po prostu nie jest widoczny. Z nieobecności struktury na pojedynczym przekroju nie wolno wnioskować, że komórka jej nie ma. Wiedzę o typie komórki opieraj na tym, co widać na schemacie, a nie na tym, czego na nim brakuje.