Ekosystem i biosfera
10⁶ m · dział XVII · XVIII
Zależności między organizmami a środowiskiem
sieci pokarmowe, obieg pierwiastków, ochrona przyrody
Różnorodność i pokrewieństwo1
Wymagania podstawy, zakres rozszerzony
- XVII.1.1rozróżnia czynniki biotyczne i abiotyczne oddziałujące na organizmy
- XVII.1.2przedstawia elementy niszy ekologicznej organizmu; rozróżnia niszę ekologiczną od siedliska
- XVII.1.3wyjaśnia, czym jest tolerancja ekologiczna
- XVII.1.4wykazuje znaczenie organizmów o wąskim zakresie tolerancji ekologicznej w bioindykacji
- XVII.1.5określa środowisko życia organizmu na podstawie jego tolerancji ekologicznej na określony czynnik
- XVII.1.6przedstawia adaptacje form ekologicznych roślin do życia w różnych siedliskach
- XVII.2.1przedstawia istotę teorii metapopulacji oraz określa znaczenie migracji w przepływie genów dla przetrwania gatunku w środowisku
- XVII.2.2charakteryzuje populację, określając jej cechy (liczebność, zagęszczenie, struktura przestrzenna, wiekowa i płciowa); dokonuje obserwacji cech populacji wybranego gatunku
- XVII.3.1wyjaśnia znaczenie zależności nieantagonistycznych (mutualizm obligatoryjny i fakultatywny, komensalizm) w ekosystemie i podaje ich przykłady
- XVII.3.2przedstawia skutki konkurencji wewnątrzgatunkowej i międzygatunkowej
- XVII.3.3wyjaśnia zmiany liczebności populacji w układzie zjadający i zjadany
- XVII.3.4przedstawia adaptacje drapieżników, pasożytów i roślinożerców do zdobywania pokarmu
- XVII.3.5przedstawia adaptacje obronne ofiar drapieżników, żywicieli pasożytów oraz zjadanych roślin
- XVII.3.6określa zależności pokarmowe w ekosystemie na podstawie analizy fragmentów sieci pokarmowych; przedstawia zależności pokarmowe w biocenozie w postaci łańcuchów pokarmowych
- XVII.3.7wyjaśnia przepływ energii i obieg materii w ekosystemie
- XVII.3.8opisuje obieg węgla i azotu w przyrodzie, wykazując rolę różnych grup organizmów w tych obiegach
- XVII.3.9przedstawia sukcesję jako proces przemiany ekosystemu w czasie
- XVIII.1przedstawia typy różnorodności biologicznej: genetyczną, gatunkową i ekosystemową
- XVIII.2wymienia główne czynniki geograficzne kształtujące różnorodność gatunkową i ekosystemową Ziemi (klimat, ukształtowanie powierzchni); podaje przykłady miejsc charakteryzujących się szczególnym bogactwem gatunkowym; podaje przykłady endemitów jako gatunków unikatowych dla danego miejsca regionu; wykazuje związek między rozmieszczeniem biomów a warunkami klimatycznymi na kuli ziemskiej
- XVIII.3wykazuje wpływ działalności człowieka (intensyfikacji rolnictwa, urbanizacji, industrializacji, rozwoju komunikacji i turystyki) na różnorodność biologiczną
- XVIII.4wyjaśnia znaczenie restytucji i reintrodukcji gatunków dla zachowania różnorodności biologicznej; podaje przykłady restytuowanych gatunków
- XVIII.5uzasadnia konieczność stosowania różnych form ochrony przyrody, w tym Natura 2000
- XVIII.6uzasadnia konieczność współpracy międzynarodowej (CITES, Konwencja o Różnorodności Biologicznej, Agenda 21) dla ochrony różnorodności biologicznej
- XVIII.7przedstawia istotę zrównoważonego rozwoju